Destylator do spirytusu – nierdzewny czy miedziany?
Przy zakupie destylatora bardzo często pojawia się pytanie: stal nierdzewna czy miedź? Oba materiały od lat stosowane są w destylacji, jednak nie oznacza to, że sprawdzają się równie dobrze w każdym zastosowaniu.
Jeżeli celem jest produkcja whisky, brandy czy innych destylatów smakowych, miedź ma swoje zalety. Jeżeli jednak urządzenie ma służyć przede wszystkim do rektyfikacji i uzyskiwania czystego spirytusu, znacznie więcej argumentów przemawia za stalą nierdzewną.
Nowoczesny destylator nierdzewny jest trwały, łatwy do utrzymania w czystości, stosunkowo niedrogi i – co bardzo ważne – może mieć konstrukcję modułową pozwalającą na późniejszą rozbudowę.
Do rektyfikacji przede wszystkim stal nierdzewna
W rektyfikacji najważniejsza jest nie sama właściwość materiału, z którego wykonano urządzenie, ale konstrukcja całej kolumny i sposób prowadzenia procesu.
Na jakość otrzymywanego spirytusu wpływają między innymi wysokość i średnica kolumny, zastosowane wypełnienie, wielkość refluksu, stabilność temperatury, izolacja oraz prawidłowe oddzielanie poszczególnych frakcji.
Sama miedź nie powoduje więc automatycznie, że spirytus będzie czystszy albo mocniejszy.
Dobrze zaprojektowana kolumna nierdzewna z odpowiednim wypełnieniem zapewnia bardzo wysoką sprawność rektyfikacji. Dobrym przykładem takiej konstrukcji jest Destylator Aabratek 50L OLM z katalizatorem, w którym podstawowa konstrukcja i kolumna są nierdzewne, natomiast miedź została zastosowana w wydzielonym katalizatorze. Obecna wersja wykorzystuje kolumnę zasypową z nierdzewnym wypełnieniem HENITOM oraz system odbioru LM/OLM.
To dobrze pokazuje zasadę, którą warto kierować się przy wyborze sprzętu: nierdzewka jako podstawa urządzenia, a miedź tam, gdzie rzeczywiście może być potrzebna.
Nierdzewka jest łatwiejsza w utrzymaniu czystości
To jedna z największych praktycznych przewag stali nierdzewnej.
Powierzchnia nierdzewna jest łatwa do mycia i nie wymaga tak częstego usuwania nalotów jak miedź. Po prawidłowo przeprowadzonym procesie większość elementów wystarczy odpowiednio przepłukać i pozostawić do wyschnięcia.
Miedź zachowuje się inaczej. Jej powierzchnia reaguje ze związkami obecnymi w parach i destylacie. Jest to jednocześnie jej zaleta i wada.
Z czasem miedź ciemnieje i pokrywa się nalotem, dlatego wymaga regularnego czyszczenia. Przy niewielkim, wyjmowanym katalizatorze nie stanowi to dużego problemu. Przy całej kolumnie wykonanej z miedzi mamy jednak znacznie większą powierzchnię wymagającą konserwacji.
Dlatego w urządzeniu przeznaczonym głównie do spirytusu stal nierdzewna jest po prostu wygodniejsza.
Trwałość na wiele lat
Dobry destylator kupowany jest zazwyczaj na wiele lat, a często później jest jeszcze rozbudowywany.
Stal nierdzewna bardzo dobrze znosi wysoką temperaturę, wilgoć, kontakt z alkoholem oraz regularne mycie. Nie wymaga również okresowego polerowania tylko po to, aby powierzchnia wyglądała estetycznie.
W praktyce dobrze wykonana kolumna ze stali nierdzewnej może służyć przez wiele lat bez istotnej zmiany swoich właściwości.
W przypadku rektyfikatora jest to szczególnie ważne, ponieważ mamy do czynienia z wieloma elementami – rurami, wypełnieniem, buforem, głowicą, modułem OLM, zaworami czy złączami.
Im prostsze ich czyszczenie i konserwacja, tym wygodniejsza późniejsza eksploatacja całego urządzenia.
Nierdzewka pozwala łatwo rozbudować destylator
To kolejna bardzo duża przewaga.
Nowoczesne destylatory nierdzewne mogą być budowane modułowo, szczególnie przy zastosowaniu połączeń Tri-Clamp.
Dzisiaj można kupić podstawową kolumnę do rektyfikacji, a później dołożyć bufor, moduł OLM, inną głowicę, wziernik, automatykę albo kolumnę półkową.
Nie trzeba więc podczas zakupu pierwszego urządzenia przewidywać wszystkich przyszłych zastosowań.
Dobrym przykładem bardziej rozbudowanej konstrukcji jest Aabratek 50L fi 63,5 z buforem. W tym rozwiązaniu nierdzewna kolumna rektyfikacyjna współpracuje z buforem, a konstrukcja oparta na złączach Tri-Clamp pozwala wygodnie rozbierać i konfigurować poszczególne elementy.
To właśnie taka modułowość sprawia, że nierdzewny destylator może zmieniać się razem z potrzebami użytkownika.
Stal nierdzewna jest bardziej ekonomiczna
Miedź jest droższym materiałem. Jeżeli wykonamy z niej cały zbiornik i długą kolumnę rektyfikacyjną, koszt urządzenia wyraźnie wzrośnie.
Pytanie tylko: co zyskujemy w przypadku produkcji czystego spirytusu?
Sama miedziana rura nie zwiększy liczby półek teoretycznych kolumny i nie zastąpi dobrego wypełnienia ani odpowiedniego refluksu.
Dlatego pieniądze wydane na dużą ilość miedzi często lepiej przeznaczyć na wyższą kolumnę, dobre wypełnienie, bufor, system OLM, dokładny pomiar temperatury czy automatykę.
W przypadku rektyfikacji są to elementy, które mają znacznie większe znaczenie dla możliwości urządzenia.
Po co w takim razie miedź?
Miedź nie jest materiałem niepotrzebnym. Wręcz przeciwnie – ma bardzo ciekawe właściwości chemiczne.
Jej szczególna rola związana jest z reakcjami ze związkami siarki powstającymi podczas fermentacji. Dlatego miedź od wielu lat wykorzystywana jest w produkcji whisky, brandy, destylatów owocowych i innych trunków, w których chcemy zachować charakter surowca.
Nie oznacza to jednak, że cały destylator musi być miedziany.
W urządzeniu ze stali nierdzewnej możemy zastosować wyjmowany katalizator miedziany Tri-Clamp 63,5 mm. Dzięki temu pary mają kontakt z miedzią, ale po zakończeniu procesu do czyszczenia pozostaje niewielki, łatwo dostępny element zamiast całej miedzianej kolumny.
To rozwiązanie łączy więc zalety obu materiałów.
Nierdzewka plus miedziany katalizator
W przypadku uniwersalnego destylatora jest to bardzo rozsądne rozwiązanie.
Główne elementy urządzenia wykonujemy ze stali nierdzewnej, dzięki czemu są trwałe i łatwe w utrzymaniu. Miedź trafia natomiast do wydzielonego katalizatora lub niewielkiej części wypełnienia.
Kiedy miedź jest potrzebna – korzystamy z niej.
Kiedy nie jest potrzebna – możemy ją wyjąć.
Nie jesteśmy więc na stałe związani z jednym rodzajem konstrukcji.
A co z destylatami smakowymi?
Tutaj przewaga nierdzewki nie jest już tak jednoznaczna.
Przy whisky, brandy czy destylatach owocowych miedź ma uzasadnienie. W takich procesach nie chcemy całkowicie pozbywać się aromatu surowca. Wręcz przeciwnie – zależy nam na jego zachowaniu i odpowiednim ukształtowaniu.
Klasyczny miedziany aparat będzie więc dobrym rozwiązaniem.
Ale nie jest rozwiązaniem jedynym.
Nierdzewna kolumna półkowa do destylatów smakowych
Alternatywą dla klasycznego prostego destylatora miedzianego może być nierdzewna kolumna półkowa.
W tym przypadku zamiast długiego wypełnienia rektyfikacyjnego pracujemy na określonej liczbie fizycznych półek. Pozwala to znacznie lepiej kontrolować stopień oczyszczenia destylatu.
Przy mniejszej liczbie aktywnych półek można zachować więcej charakteru surowca. Zwiększając liczbę półek, możemy otrzymywać coraz czystszy i mocniejszy destylat.
Przykładem jest Kolumna półkowa PROCAP 3″ v2. Standardowa wersja ma cztery półki fizyczne i przeznaczona jest między innymi do destylacji nastawów owocowych oraz zacierów zbożowych. Producent przewiduje także możliwość zwiększenia liczby półek.
To pozwala zbudować bardzo uniwersalny system: nierdzewny zbiornik, nierdzewna kolumna półkowa i – jeżeli chcemy wykorzystać chemiczne właściwości miedzi – dodatkowy katalizator miedziany.
Nie trzeba więc kupować całego drugiego destylatora.
Co wybrać do spirytusu?
Jeżeli głównym celem jest czysty, neutralny spirytus, wybrałbym konstrukcję nierdzewną.
Nie dlatego, że miedź jest złym materiałem. Po prostu w rektyfikacji jej największe zalety nie są na tyle istotne, aby uzasadniały wykonywanie z niej całego urządzenia.
Nierdzewka daje natomiast to, czego od dobrego rektyfikatora oczekujemy na co dzień: trwałość, łatwe czyszczenie, rozsądną cenę i możliwość późniejszej rozbudowy.
Jeżeli potrzebujemy dodatkowo właściwości miedzi, możemy zastosować niewielki katalizator.
Jeżeli później zainteresują nas destylaty owocowe lub zbożowe, możemy rozbudować ten sam zestaw o kolumnę półkową.
W efekcie jeden nierdzewny zbiornik może być podstawą kilku różnych konfiguracji.
Nierdzewka czy miedź – podsumowanie
Do klasycznej destylacji smakowej miedź nadal ma swoje miejsce i swoje zalety.
Do rektyfikacji spirytusu bardziej praktycznym rozwiązaniem jest jednak stal nierdzewna.
Jest łatwiejsza do utrzymania w czystości, trwała, tańsza i przede wszystkim pozwala stworzyć modułowe urządzenie, które można z czasem rozbudowywać.
Dlatego przy wyborze destylatora do spirytusu warto przede wszystkim zwrócić uwagę na konstrukcję kolumny, jej wysokość, rodzaj wypełnienia, sposób odbioru i możliwość rozbudowy, a nie kierować się wyłącznie materiałem.
Dobrze zaprojektowana nierdzewna kolumna rektyfikacyjna będzie znacznie lepszym narzędziem do produkcji czystego spirytusu niż prosty aparat miedziany.
A jeżeli chcemy połączyć możliwości obu materiałów?
Nierdzewny destylator + miedziany katalizator + opcjonalna kolumna półkowa daje bardzo uniwersalny zestaw zarówno do rektyfikacji, jak i destylatów smakowych.